Consolers of the Lonely ( Nietzsche revisited) , deel 1.


Nietzsche`s filosofie is, samen met die van Montaigne, te beschouwen als de meest gerichte poging verslag te doen van de gespletenheid in het menselijke bestaan, zonder er zelf aan onderdoor te gaan. Zo had Nietzsche een heerlijke,treffende en weinig genuanceerde mening over het andere geslacht: “al te lang is in de vrouw een slaaf en een tiran schuilgegaan. Daarom is de vrouw nog niet tot ware vriendschap in staat: zij kent slechts de liefde… Alles aan de vrouw is een raadsel en alles aan de vrouw heeft één oplossing: die heet zwangerschap. De man is voor de vrouw middel: doel is altijd het kind.. De vrouw heeft zoveel redenen tot schaamte; in de vrouw is zoveel pedanterie, oppervlakkigheid, schoolmeesterachtigheid, kleinzielige verwaandheid, bekrompen ongeremdheid en dito onbescheidenheid; en dit is nog maar een beperkte selectie…”.

In De Vrolijke Wetenschap schrijft hij van een vervreemdingswet, en in deze vervreemdingswet-die-ons-beheerst ligt in feite Nietzsche`s geestelijke constitutie besloten, en daarmee de kern van zijn hele persoonlijke filosofie.
Zijn leven is figuurlijk en ook letterlijk te beschouwen als een reis, een onrustig op weg gaan naar, aankomen in en vooral weer vertrekken uit ogenschijnlijk zo veilige havens met warme, gezellige herbergen: “niet aan een persoon blijven hechten: al is hij nog zo lief, iedere persoon is een gevangenis, ook al zou het een knus hoekje zijn”.
In dezelfde passage raadt hij ons aan ook niet te hechten aan een vaderland, niet aan een medelijden, niet aan een wetenschap, niet aan onze eigen onthechting, en ook niet aan onze eigen deugden.

Anders gezegd: twee driften beheersten kennelijk Nietzsche`s leven: aan de ene kant de drift tot ordening, begrenzing en vormgeving, aan de andere kant de drift tot het almaar opnieuw verstoren van de orde, het doorbreken van de grenzen en het vernietigen van de vormen die hij zichzelf geschapen had.
“Wat moeten we met die mens die aan een beest geënt is, of dat beest dat aan een mens vastzit, waarin een persoon bestaat uit twee naturen, en twee substanties samenkomen in een hypostatische eenheid?” Hoe herkenbaar.

De mens beschikt volgens hem als het ware over twee hersenkamers, de ene voor de wetenschap en de andere voor de niet-wetenschap. Binnen de ene – de kunstzinnige – ligt de energiebron die door middel van illusies, eenzijdigheden, hartstochten moet verhitten,
terwijl met de andere – de wetenschappelijke – de boosaardige en gevaarlijke gevolgen van een oververhitting worden afgewend.

Nietzsche leed zijn gehele leven aan migraineaanvallen, maar zei dat pas de ziekte hem zijn intelligentie en uitzonderlijke filosofische ideeen had bijgebracht. Niet zozeer in theoretisch opzicht, maar in de diepe, radicale, intieme manier waarop hij – in eenzame tweespraak met zichzelf – de bekende thema`s heeft doordacht en uitgewerkt; en waarmee hij zich afzonderde van andere filosofen die slechts achter elkaar aanliepen, steeds in dezelfde kringloop. Wat een genie…
Ik heb wel eens een volslagen idioot kritiek horen uiten op de schrijfstijl van Nietzsche, maar gelukkig kon Nietzsche zichzelf op dat vlak afdoende verdedigen: “kritiek op mijn schrijfstijl: maak ik dan literatuur?!” En: “u vraagt mij of ik filosoof ben; wat heeft dat voor belang?”

Nietzsche beschouwde (net als Bob Dylan en andere Lichten) zijn eigen teksten namelijk enkel als buitenkant, als voorgrond – ze werden met name in zijn latere werk steeds vaker veeleer een duiding van veelbetekenend zwijgen waarin het onuitsprekelijke zich aankondigt. Vanaf dat punt kan alleen de kunst en de verbeelding het onzegbare nog uitdrukken ( en daar hebben jullie een chronisch tekort aan he, heren critici en letterneukers).
Zo meende Nietzsche bijvoorbeeld terecht dat in verhouding tot de muziek iedere mededeling door middel van woorden er een van schaamteloze aard is: het woord verdunt en verdomt, het woord depersonaliseert, het woord maakt het buitengemene gemeen.
Net als Wittgenstein na hem vond Nietzsche het leven “eenvoudig een vergissing, een vermoeienis, een ballingschap” als er geen muziek zou bestaan (och schat, leefde je nog maar..)

Ik kan het echter niet vaak genoeg zeggen: bij elke beschouwing van Nietzsche`s ideeen dien je in je achterhoofd te houden dat hij niet leed aan het lijden, in de zin dat het hem afstompte of verhardde – dat is zo prachtig aan hem. Hij omarmde het lijden als een noodzakelijke voorwaarde voor het ( vernietigende alswel scheppende) leven zelf….. psychologen: hier kunnen jullie nog heel wat van leren! We dienen volgens Nietzsche enkel een doel te hebben waardoor het lijden iets redelijks krijgt.
Er was dus in zijn visie geen blijvende rol voor pijn en lijden weggelegd, maar het was noodzakelijk erdoorheen te gaan om ervan af te komen; hij heeft behoefte aan een hoog punt, van waar uit het tragische probleem onder hem ligt, teneinde zo het menselijk bestaan iets van zijn wrede en hartverscheurende hoedanigheid te kunnen ontnemen (Freud, eat your heart out!).

Natuurlijk veranderde Nietzsche regelmatig van mening, net als overigens Michel de Montaigne ook;
maardie veranderlijkheid of zelfs tegenstrijdigheid was niet het gevolg van gebrekkig denkwerk: het is de motor achter hun denkvermogen en de bron van hun ideeenstroom! Eenmaal ingenomen standpunten, betrokken stellingen, gelegde verbanden of aangeknoopte betrekkingen moeten telkens weer worden overwonnen, om vervolgens vanuit een ander perspectief opnieuw te worden bezien ( hoe enorm herkenbaar…)
Meningen lijken op een huid die iets verraadt, maar meer nog verbergt; en elke mening is ook een schuilplaats die weer verlaten, elk woord een masker dat weer afgeworpen moet worden.
Zelfs als een bewering een kern van waarheid bevat, dan nog wil die waarheid niet geheiligd of aanbeden, maar gekritiseerd worden.

De belangrijkste taak van de mens bestaat er volgens Nietzsche daarom uit zijn meningen te herzien, zichzelf te overwinnen, steeds weer opnieuw. Hij heeft eens letterlijk geschreven: “Ik ben dat, wat altijd zichzelf te boven moet komen”. Volgens hem is het maar beter ook voor ons dat we de uiteindelijke, onverhulde waarheid omtrent onszelf wellicht nooit onder ogen zullen krijgen, omdat die te verschrikkelijk, te afgrondelijk is om te bevatten.

Ik ben dol op zijn “Herwaardering van alle waarden” , waarin Nietzsche vrolijk in de richting van mensen/groepen roept wiens morele waarden en streven naar deugd en geluk zijn te herleiden tot schijnheilige motieven om hun eigen belangen veilig te stellen: “Wat is mij aan uw weg naar boven gelegen, aan uw stuk touw dat naar buiten voert? Naar u voert, ben ik bang….. Ik verzoek u dringend: hangt u zich eraan op!”. En vervolgens: “ik laat er meteen mijn ernst op volgen.. met dit boek wordt de moraal de oorlog verklaard, en inderdaad, alle moralisten tesamen worden het eerst door mij afgemaakt”. Wat een man, wat een prachtmens he…

Hij meent dat de mensheid tot dusver in de slechtst denkbare handen geweest is, dat zij geregeerd is door lieden met wie het nooit heeft willen vlotten; de arglistigen, de wraakzuchtigen, de zogenaamde “heiligen”, de lasteraars en schenners van de mens. “Onschuld”: zo noemen zij de ideale toestand van versuffing; “zaligheid” : de ideale toestand van luiheid; “liefde”: de ideale toestand van het kuddedier dat geen vijand meer wil hebben”. Daarmee heeft men alles wat de mens verlaagt en aan lager wal brengt tot ideaal verheven..

Om onder de geestdodende dictatuur van de kuddemoraal uit te komen, zullen diegenen moeten worden verwijderd die eropuit zijn een collectieve moraal dwingend op te leggen: godsdienaren
( ja, moslims, macrobiotische goeroes, fundamentalistische atheisten en ander fanatiek gespuis: jullie ook!),goden en God. Maar o mijn god, daarmee heeft de mens zichzelf een veel te grote verantwoordelijkheid opgelegd, blijkt later. Nietzsche roept: “Is niet de grootte van die daad te groot voor ons? Moeten wij niet zelf goden worden (cool!), om deze daad ook maar waardig te schijnen?”
Bij gebrek aan een god/godsdienst die de mens nog langer de moraal voorschrijft en zijn morele zonden op zich neemt, zal de mens zichzelf zijn moraal moeten voorschrijven, zelf zijn zonden moeten dragen, zelf god moeten worden. Of ubermensch (ik zeg: amen!)

Vergis je niet in wat Nietzsche hier bedoelt: “Het individu stelt zich niet als persoon contrasterend op, maar slechts als enkeling; hij verdedigt alle enkelingen tegen collectiviteiten. Dat wil zeggen: hij schat zich instinctief gelijk aan iedere enkeling; wat hij bevecht, bevecht hij niet voor zichzelf als persoon, maar voor zichzelf als verdediger van enkelingen tegen de collectiviteit. Niet de maatschappij als doel van de enkeling, maar de maatschappij als middel om vele enkelingen mogelijk te maken”…….

Wordt vervolgd.

Advertenties

Over Rebekka Eliza Dorothea Nirel Engels

Disillusioned words like bullets bark....Dat zijn woorden vol desillusie die blaffen als honden, als kogels. De klanken versterken de woorden. Wanneer blaffen de gedesillusioneerde woorden als blaffende kogels? Dat doen ze als menselijke goden hun doel najagen...( Bob Dylan begrijpt mij wel✌️)
Dit bericht werd geplaatst in ETHIEK!, filosofie, rebellie versus volgzaamheid. Bookmark de permalink .

2 reacties op Consolers of the Lonely ( Nietzsche revisited) , deel 1.

  1. Anoniem zegt:

    Mooi geschreven. Ik ben muzikant, techneut en geïnteresseerd in filosofie. Ik herken wel iets in die Nietzsche.

    • Hee hoi, zie het nu pas! Wat leuk dat je ook muzikant bent ( ik ook) en techneut ( ik beslist niet😩😜!!) en je herkent in Nietzsche. Hij is absoluut één van mn favorieten , naast Kierkegaard , Schopenhauer, Slavoj Zizek en nog een paar. Als je ooit een samenvatting/analyse van Nietzsche’s oeuvre/gedachtengoed wilt, dan roep je maar hoor! Groetjes, Rebekka.

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s