Gevangenschap; uit de Integratieve Praktijk 4

http://youtu.be/eZ_qdAwOkEU

De filosoof Foucault concludeert dat het strafsysteem vanaf de Middeleeuwen overwegend veranderd is van lijfstraffen naar controle over de geest. Of dergelijke gevangenissen een vooruitgang zijn ten opzichte van het oude systeem van lijfstraffen, betwijfelt hij echter. En wel omdat daarvoor in de plaats een verregaande vorm van geestelijke diciplinering is gekomen.

Ik sprak met een voormalig overvaller die ( een van de uitzonderingen) zijn leven na z`n gevangenisstraf  volledig op de rails heeft gekregen, studeerde, en naast zijn werk binnen een gelukkig huwelijk met twee kinderen functioneert. Hij stelt dat gevangenschap pas begint wanneer je vrijkomt, en zegt dat hij liever 8 jaar “gezeten” had dan bijna 4, op voorwaarde dat hij na die acht jaar daadwerkelijk in staat zou zijn een nieuwe toekomst op te bouwen, volledig “vrij” zou zijn. Z`n verhaal is triest ( en akelig herkenbaar), maar zo vol wilskracht en kwetsbaarheid..

Hij vertelde me dat het ( soms volledig onterechte, maar als machtsmiddel misbruikte) verblijf in isolatiecellen, in psychiatrische inrichtingen , streng-religieuze genootschappen en moderne strafinrichtingen (waar hij recent onderzoek naar gedaan heeft en op gepromoveerd is) ten doel heeft mensen psychisch kapot te maken. Gevangenis en gevangenisstraf vond hij prima en z`n verdiende loon. Maar in bovengenoemde plaatsen probeert men je naast je fysieke vrijheid ook je geestelijke vrijheid volledig af te pakken. Alles draait er om dicipline, diciplinering en diciplinaire maatregelen. Hoe je eet, wanneer je eet, met wie je eet, hoe laat; hoe je slaapt, wanneer, met wie; hoe je loopt… Elke weigering een bevel op te volgen wordt bestraft met sancties ( het lijkt godverdomme wel een reguliere basisschool, bedenk ik me opeens… nevernooit dat ik Sarah daaraan ooit zal blootstellen, over m`n lijk.. de overheid en de grote grijze kudde is ernstig ziek en ontspoord).

Ik moest hem vooral niet verkeerd begrijpen hoor, zei hij. Want een beetje dicipline kan beslist geen kwaad, en het meest positieve aspect aan het gevangenisleven was juist “een geregeld leven” leren leiden. Maar geestelijke diciplinering heeft in zijn beleving het tegenovergestelde doel, namelijk mensen psychisch kapot krijgen . Na een paar maanden kreeg hij een psychische terugval. Hij kreeg geen nieuws, wist soms niet of het dag of nacht was, en merkte dat hij in die isolatie steeds zwaardere prikkels zocht om te voelen dat hij nog leefde. Bij het inzetten van een teveel aan dicipline draait het volgens hem niet alleen om het beperken van je vrijheid, maar dat je totaal afstompt, en voorgoed de wil om te leven verliest (wat zou ik er wat voor over hebben wanneer ook docenten en ouders hiervan doordrongen zouden zijn voordat ze de aan hen toevertrouwde kinderen mentaal met de grond gelijk hebben gemaakt…)

Even terug naar Foucault: volgens deze wijze man bereik je met verregaande diciplinering dat mensen zich ook buiten de gevangenis ( of gezin, of kerk, of school – vul maar in) onvrij voelen. De geest is (nu weer m`n ex-crimineel aan het woord) namelijk een geweldige cipier. Zodra je de gevangenis hebt verlaten, voel je die geestelijke onvrijheid nog sterker dan in de gevangenis. Dat verklaart volgens hem misschien waarom gedetineerden vaak zo snel mogelijk terug willen naar de gevangenis, en een nieuw delict plegen. Pas achteraf kom je erachter dat je door en door geconditioneerd bent geweest; de momenten dat je je even  vrij voelde duurden maar kort en waren een illusie. Dit is volgens hem ook de reden dat gevangenen niet over hun gevangenschap willen praten: ze willen niet “twee keer zitten”.

Hij merkt aan zichzelf dat hij nu bepaalde emoties wel kan toestaan die hij in de gevangenis absoluut niet mocht of kon toestaan; en dat het daarom zo heftig is om erover te praten. De kans om in een depressie te schieten is volgens hem groot. Als je die gevoelens in de gevangenis (slash psychiatrische inrichting/isoleercel/ fundamentalistische religieuze instelling) toestaat ga je eraan onderdoor. Relatief veel gevangenen plegen zelfmoord, wat je als een teken van vrijheid kunt zien. Ze kiezen voor de dood, omdat ze niet meer gemanipuleerd willen worden, of vanuit schaamte.

Je moet dus in je gevangenis voor jezelf de vrijheid creeren die het je mogelijk maakt het psychisch vol te houden. Want juist door een gevoel van verbondenheid met een gemeenschap of ideologie ( al zou deze enkel in je verbeeldingskracht , je fantasie bestaan) kun je je vrijheid binnen de “gevangenis” behouden. Om je vrijheid te behouden is het volgens hem ontzettend belangrijk jezelf een doel te stellen ( in zijn geval: een studie).

Erover praten of schrijven heeft hij de eerste vijf jaar na z`n vrijlating niet gekund. “Dan had ik onmiddelijk een ernstige alcoholvergiftiging opgelopen of m`n polsen doorgesneden” . Nu kan het wel, maar het kost nog steeds veel moeite. En daaraan merkt hij dat er nog steeds aan hem getrokken wordt en hij – hoe “geslaagd” nu ook voor de buitenwereld – in die zin nog niet vrij is. “Ik heb het gevoel alsof er een machtige octopus met grote tentakels aan mij vastzit, en daar wil ik van loskomen”.

Hij zegt dat hij heel lang gevangen heeft gezeten in zijn eigen verdriet, pijn, frustraties. Hij vond zichzelf een slecht mens, een slechte zoon, een slecht burger.. Totdat hij erachter kwam dat zijn eigen pijn het vraagstuk helemaal niet was. Want bij de verwezenlijking van m`n vrijheid draait het niet alleen om mij, maar ook om die ander. Om anderen.. Ik moet ervoor kiezen – niet om m`n schuld te vereffenen of iets dergelijks – om het goede te doen. Juist die innerlijke verplichting heb ik ervaren als een enorme bevrijding, zo vertelt hij me. Wat zit de wereld toch vol met mooie mensen…

Advertenties

Over Rebekka Nirel Engels

Disillusioned words like bullets bark....Dat zijn woorden vol desillusie die blaffen als honden, als kogels. De klanken versterken de woorden. Wanneer blaffen de gedesillusioneerde woorden als blaffende kogels? Dat doen ze als menselijke goden hun doel najagen...( Bob Dylan begrijpt mij wel✌️)
Dit bericht werd geplaatst in ETHIEK!. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s