Dostojewski en Kierkegaard

Dostojewski, Kierkegaard en de afgrond
Wie Dostojewski leest, wordt erdoor aangegrepen of stopt met lezen vanwege de langdradigheid ervan.
Alleen vanuit eenzelfde achtergrond of besef van ellende, van zoeken en hunkeren, kun je Dostojewski`s wereldvisie begrijpen als “noodzakelijk”.
Wat deze auteur biedt, kan zowel gif als medicijn zijn, al naargelang.
Bij het lezen van Soren Kierkegaard kun je iets gelijkaardigs ervaren: het esthetische genot barst onder de druk van een absolute oprechtheid.
Bij elke regel wordt de lezer geconfronteerd met de vraag wie hij zelf is, gelet op de figuren en gedachten die hier beschreven worden.
Je ziet als lezer steeds minder kans om jezelf te ontwijken. En ten slotte, als de watermassa terugstroomt bij de rand van de afgrond,
ontdek je plots de glasheldere keuze tussen heil en onheil, redding en ondergang, schuld en genade.
In feite kun je als mens alleen maar leven vanuit het vertrouwen dat je ondanks alles omgeven bent door iets dat je niet kent en niet kunt bewijzen,
maar dat jou uiteindelijk beter kent dan dat je jezelf kent en dat dat jou een recht van bestaan geeft in een wereld vol onoplosbare tegenspraken.
Volgens Kierkegaard komt geloof ( in welke vorm ook) rechtstreeks voort uit wanhoop.

Dostojewski zag echter overal wanhopige mensen, en alles wat hij schreef was een zoeken naar uitkomst voor deze verlorenen, net als ik.
Ik voel me soms een vat vol tegenstrijdigheden, en weet dat ik – als ik wil leren leven en helen – op de een of andere manier de drie
“Gebroeders Karamazow” samen aan tafel moet zien te krijgen:
de geestelijke worsteling om God in de gedaante van Iwan,
het begrijpen van de dynamiek van drift en gevoel in de persoon van Dmitri,
en de zuiverheid van een mild geworden geloof of vertrouwen in de jonge monnik Aljosja.
Op sommige dagen betekent Dostojewski voor mij meer dan welk medicament ook..

Van de zachtmoedigheid van Dostojewski straalt een geweldige kracht uit. Iets dat in “de Gebroeders Karamazow” vlijmscherp wordt
blootgelegd, is de heerschappij die de Kerk wil voeren over mensen, en doet zoals de geest in de woestijn:
de Kerk ontneemt de mens zijn verantwoordelijkheid en draagt ze over aan de heersers. Die weten alles af van schuld, en bieden zogezegd
onschuld aan. Wat Dostojewski hierachter echter ook laat doorschemeren ( de andere kant van het verhaal, denk ik althans) is dat een mens
onmogelijk vrij kan beslissen wanneer hij niet kan terugvallen op iemand die hem met genade omgeeft, hoe zijn beslissingen ook uitvallen.
Een mens raakt zichzelf kwijt als deze achtergrond niet voelbaar wordt aan de basis van zijn vrijheid.
Dostojewski schrijft over mensen die worstelen, vragen, klagen, twijfelen, wanhopen – en stelt zich daarbij niet op als een theoloog, maar bemoedigend, begrijpend, begeleidend. Hij schetst ons menselijke figuren waarmee we ons kunnen identificeren.

In “Demonen” heeft Dostojewski nagedacht over de mens, de dood en het atheisme.
“de mens maakt zijn eigen god, omdat hij bang is voor de dood. Ik ben niet bang voor de dood, maar vrees alleen de pijn die voorafgaat aan de dood”.
Kortom: als de mens zou kunnen ophouden de pijn van de dood te vrezen, zou geen macht ter wereld hem nog kunnen intimideren, of hem kunnen vernederen tot slavernij. In dat geval zouden de mensen vrij worden. Een mens die zijn sterfelijkheid niet langer beleeft als iets wat hem aangedaan wordt, heeft geen God meer nodig. Bij Dostojewski spreken de personages niet zoals mensen normalerwijs gewoon zijn te spreken. In zijn boeken spreken mensen die proberen zichzelf te begrijpen. Hun drijfkracht ligt in de monologen en dialogen die zo vloeiend in elkaar overgaan dat je nauwelijks merkt of hier iemand met zichzelf praat, of met iemand anders die slechts een deel van hemzelf is.
Wat hen drijft, is een ziel die open en bloot ligt. Ze zijn allemaal telepatisch met elkaar verbonden ( warempel, mijn ideale scenario).
Soms volstaat een enkele blik op een mens om zijn ziel volledig te begrijpen.
Neem bijvoorbeeld het boek “de Idioot” : meteen aan het begin krijgt de Idioot ( prins Myschkin) een foto te zien van Nastasja Filippowna. Iedereen beschouwt haar als een vrouw van lichte zeden. Ze lachen met, maar ook om haar. Maar zodra de prins haar portret ziet, WEET hij dat zij iemand is die zich doodschaamt, en die zichzelf te grabbel gooit uit pure schaamte en minderwaardigheidsgevoel – een steeds terugkerend thema bij Dostojewski.

Dostojewski kan je troosten in de eenzaamheid die je nooit ten volle hebt durven voelen, in de afgrond die je nooit hebt willen zien.
Je voelt je niet meer alleen. Eigenlijk heeft hij maar drie thema`s die steeds terugkeren: armoede, schuld en dood.
Of omgekeerd: erbarmen, begrip, en de onsterfelijkheid van de ziel. Als het ene niet goed reageert op het andere, kunnen mensen niet bestaan en niet goed zijn: eigenlijk houden ze op mens te zijn..

Advertenties

Over Rebekka Nirel Engels

Disillusioned words like bullets bark....Dat zijn woorden vol desillusie die blaffen als honden, als kogels. De klanken versterken de woorden. Wanneer blaffen de gedesillusioneerde woorden als blaffende kogels? Dat doen ze als menselijke goden hun doel najagen...( Bob Dylan begrijpt mij wel✌️)
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s